Kerstmis valt op 25 en 26 december. Hier lees je waar de feestdagen vandaan komen, hoe de gebruiken zijn ontstaan en wat er in Nederland wordt gevierd.
Waarom vieren we Kerstmis?
Het christelijke kerstfeest herdenkt de geboorte van Jezus. De Bijbel noemt geen exacte geboortedatum; 25 december ontwikkelde zich in de loop van de geschiedenis tot de gebruikelijke feestdatum. Niet alle tradities die we nu met kerst verbinden komen rechtstreeks uit de christelijke viering. Kerstbomen, cadeaus en de huidige afbeelding van de kerstman hebben verschillende historische wortels en zijn door de jaren heen veranderd. Wie de tradities beter begrijpt, ziet hoe religieuze betekenis en volksgebruiken naast elkaar bestaan.
Eerste en tweede kerstdag
Eerste kerstdag is 25 december en tweede kerstdag is 26 december. In Nederland zijn beide dagen officiële feestdagen. Veel mensen maken op eerste kerstdag tijd voor een diner of familiebezoek en plannen op tweede kerstdag een andere ontmoeting of uitstapje. Dit is uiteraard geen vaste regel. De manier waarop je Kerstmis viert, wordt bepaald door je eigen gewoonten, geloof, gezinssituatie en mogelijkheden.
Waar komen kerstboom en kerstverlichting vandaan?
Groenblijvende takken en bomen werden al lang met het winterseizoen verbonden. De versierde kerstboom kreeg vooral via Duitstalige gebieden zijn huidige vorm en verspreidde zich later naar andere landen. Kaarsen maakten uiteindelijk grotendeels plaats voor elektrische verlichting. Vandaag zijn kerstbomen er in allerlei uitvoeringen: echte sparren, herbruikbare kunstbomen, kleine tafelboompjes of alleen enkele versierde takken.
Kerst vieren op jouw manier
Een uitgebreide kersttafel is niet noodzakelijk om aandacht aan het feest te besteden. Samen koken, een kerstfilm kijken, een wandeling maken of een kaart sturen kan net zo goed onderdeel van de dag zijn. Wie met kinderen viert, kan vooraf kleurplaten printen of een spel klaarzetten. Voor een grotere groep is lootjes trekken een manier om het aantal cadeaus en de kosten beheersbaar te houden.
Praktische voorbereiding op kerst
Begin met wat voor jouw kerst belangrijk is: wie nodig je uit, hoeveel tijd wil je in de keuken staan en wat is je budget? Maak vervolgens een eenvoudige planning voor boodschappen, versiering en activiteiten. Laat ook ruimte voor rust. Juist doordat veel kersttradities als verplichting kunnen voelen, helpt het om bewust te kiezen welke je wel en niet overneemt.
Waarom valt Kerstmis op 25 december?
De precieze historische ontwikkeling van de datum is complex. De oudste christelijke gemeenschappen vierden de geboorte van Jezus niet allemaal op dezelfde manier en er zijn verschillende verklaringen voor de keuze van 25 december. Het is daarom te eenvoudig om te stellen dat het kerstfeest rechtstreeks van één oudere viering is overgenomen. De datum kreeg binnen de kerkelijke kalender in de loop der eeuwen een vaste plaats. In sommige oosters-christelijke tradities valt de viering volgens de gebruikte kalender op een andere burgerlijke datum. Dat onderscheid tussen de betekenis van het feest en de geschiedenis van de kalender is nuttig als je kersttradities wilt begrijpen.
Hoe ontstond het beeld van de moderne kerstman?
De huidige kerstman is beïnvloed door verschillende tradities, waaronder verhalen over Sint-Nicolaas. Via onder meer Noord-Amerikaanse prenten, gedichten en commerciële afbeeldingen groeide het bekende beeld van een vriendelijke man met baard, rendieren en een slee. Reclamecampagnes hebben dat beeld verder verspreid, maar de kerstman is niet in één keer door één bedrijf uitgevonden. In Nederland bestaan de figuren van Sinterklaas en de kerstman naast elkaar. In gezinnen kan dat betekenen dat cadeaus vooral op 5 december worden gegeven, terwijl Kerstmis juist in het teken staat van samen eten en tijd doorbrengen.
Advent en de weken vóór Kerstmis
Advent is binnen veel christelijke kerken de periode van voorbereiding op het kerstfeest. De vier adventszondagen worden soms gemarkeerd met een krans waarop achtereenvolgens kaarsen worden aangestoken. Adventskalenders zijn een bredere culturele gewoonte geworden; je vindt ze met afbeeldingen, teksten of kleine verrassingen. Zo’n kalender hoeft niet religieus te zijn. Het oorspronkelijke idee van toeleven naar een bijzondere dag is wel herkenbaar gebleven. Voor kinderen kan een eenvoudige zelfgemaakte kalender met kleine activiteiten een alternatief zijn voor een kalender met dagelijks cadeaus.
Hoe verschillen kersttradities per land?
De manieren waarop mensen kerst vieren zijn niet overal hetzelfde. In sommige landen staat een maaltijd op kerstavond centraal, terwijl in andere juist eerste kerstdag belangrijker is. Er zijn regio’s met kerstprocessies, lichtfeesten, gezamenlijke kerkelijke vieringen of bijzondere gerechten. Zelfs binnen één land verschillen de gebruiken per gezin en generatie. Lees daarom niet te veel in algemene uitspraken als “in land X doen ze altijd Y”. Het interessantere verhaal is meestal hoe gebruiken zich lokaal ontwikkelden en hoe families tradities naar hun eigen situatie vertalen.
Wat als je Kerstmis niet viert?
Niet iedereen viert Kerstmis vanuit geloof of persoonlijke overtuiging. Sommige mensen hebben tijdens de feestdagen gewoon een paar vrije dagen, anderen werken door of kiezen bewust voor een ander ritme. Een informatieve kerstwebsite hoeft daarom niet te suggereren dat iedereen een kerstboom neerzet of een familiediner organiseert. Wie er wel iets van wil maken, kan een kleine activiteit kiezen zonder een groot feest te plannen. Het belangrijkste is ruimte te laten voor verschillende achtergronden en keuzes.
Lees ook over kerst
Meer over kerst op deze website
Bekijk ook de kerstplaatjes, lees over de kerstverlichting in Den Ilp of kies een kerstliedje voor thuis.